Dupuytren's Contracture PDF Print E-mail
Grein sem birtist í Morgunblaðinu. 
HINN 4. september 1998 birtist í Morgunblaðinu grein um Dupuytren-sjúkdóminn (DD). Ég hef kosið að kalla þetta "handarkreppu" þótt lófakreppa eða fingrakreppa væri kannski nær sanni. Margir Íslendingar eru haldnir handarkreppu. Hef ég fengið margar hringingar í kjölfar greinarinnar í Morgunblaðinu og fúslega veitt mönnum þær upplýsingar sem ég hef og miðlað af eigin reynslu. Nú, 5 árum seinna, hef ég ekki orðið var við að læknar hérlendis hafi tekið að beita þessari aðferð. 
Verið getur að blessaðir Frakkarnir séu ekki nógu duglegir að birta niðurstöður sinna samanburðarrannsókna í viðurkenndum tímaritum, en það mun vera ein af forsendum þess að nýjar aðferðir séu samþykktar og teknar upp, eins og skiljanlegt er miðað við þær kröfur sem við gerum til heilbrigðiskerfis okkar. 
Í greininni var fjallað um meðferðarúrræði gegn sjúkdómnum. Hérlendis og á Vesturlöndum er venjulega beitt skurðaðgerð en fyrir mörgum árum hófu gigtarlæknar í Frakklandi að beita annarri aðferð með góðum árangri. Sú aðferð er yfirleitt framkvæmd á stofu viðkomandi sérfræðings en einnig á sjúkrahúsi. Hún felst í því að læknirinn beitir nál, deyfingu og handafli einu saman við að rétta úr krepptum fingrum sjúklingsins. 
Þessi aðferð á sífellt auknum vinsældum að fagna meðal þeirra, er þurfa lækningar við. Að mati undirritaðs, sem reynt hefur bæði skurðaðgerð og "frönsku réttinguna", er sú síðartalda mun einfaldari og þægilegri fyrir sjúklinginn, jafnvel ódýrari (fyrir samfélagið og sjúklinginn) og árangurinn af meðferðinni jafngóður og jafnvel betri en skurðaðgerð. 

Sjúkdómurinn
Dupuytren-sjúkdómurinn, eða handarkreppa, birtist í því að þykkildi eða hnútur myndast í lófa og veldur afmyndun eins fingurs eða fleiri. Venjulega kreppast baugfingur og litlifingur fyrstir inn í lófann. Slík kreppa veldur því að menn hafa ekki full not af hendinni þegar sjúkdómurinn ágerist. Á alvarlegasta stigi má segja að um fötlun sé að ræða, jafnvel svo mikla að aflimunar sé þörf. 
Einhverra hluta vegna er þetta sjúkdómsfyrirbæri mjög ríkjandi hjá eldri karlmönnum og svo virðist sem hann sé arfgengur. Í sumum tilfellum er talið að hann tengist öðrum sjúkdómum svo sem sykursýki, flogaveiki og áfengissýki. Dupuytren-sjúkdómurinn hrjáir marga í hinum vestræna heimi, þar á meðal marga Íslendinga. Meðal frægra einstaklinga, sem hafa haft handarkreppu má nefna Margaret Thatcher og Ronald Reagan. 
Vissir þættir benda til að auknar líkur séu á að sjúkdómurinn verði umtalsverður hjá einstaklingi. Þar er fyrst nefnd til sögunnar fjölskyldusaga, svo og að hans verði vart snemma á ævinni og að hans verði samtímis vart á öðrum líkamssvæðum eins og til dæmis í iljum. Sjúkdómurinn getur þróast þannig að beita þurfi skurðagerð fyrr en seinna á ævinni. 
Handarkreppa er miklu tíðari hjá körlum en konum og kemur venjulega í ljós þegar menn hafa náð 40-60 ára aldri. Margt bendir til að hvítir karlmenn, sem eiga ættir að rekja til Norður-Evrópu, fái Dupuytren frekar en aðrir. Kenning er um, að uppruna sjúkdómsins megi rekja til norrænna víkinga, sem á ferðum sínum sunnar í álfuna ollu því að hann varð útbreiddari. Í bók, sem ástralskur læknir, John Hueston, gaf út 1963, segir að Dupuytren sé bundinn fólki af evrópskum uppruna. Algengastur sé hann á Íslandi. Að vonum sé tíðni hans einnig há á Norðurlöndum: Í könnun, sem gerð var á 15.950 norskum borgurum reyndust 10,5% karlmanna hafa sjúkdóminn en 3,2% kvenna. Talið er að í heildina séu 1-2% mannkyns haldin Dupuytren-sjúkdómi. 
Taldar eru 65% líkur á að sjúkdómsins verði vart á meira en einum stað samtímis hjá sama sjúklingi. Hann getur lagst á aðra líkamshluta eins og td. iljar, fingur handarbaksmegin, kynfæri, úlnliði og aðra bandvefi. Handarkreppan þróast hægt og rólega til hins verra, getur stöðvast um tíma en jafnvel ágerst mjög hratt. Eftir að fyrstu þykkildi eða hnútar hafa myndast í lófa virðast þeir hafa tilhneigingu til að renna saman og mynda streng í átt til fingranna og valda kreppu þeirra. Þannig heftir handarkreppan bæði réttingargetu og glenningargetu fingranna. Húðin í lófanum virðist "síast" innávið í kringum þykkildin. Venjulega er sjúkdómurinn sársaukalaus. Hann er og talinn ólæknandi, en þó má draga úr honum a.m.k tímabundið. 
Úrræði við handarkreppu eru tvenns konar, þ.e. skurðaðgerð eða "nálarrof". 
Í upphafi er ávallt reynt að beita lækningu án skurðaðgerðar, t.d. með sjúkraþjálfun. Fylgst er vel með þróun sjúkdómsins. Hann er algerlega sársaukalaus (að minnsta kosti í byrjun) og ekki talin ástæða til skurðaðgerðar (eða meðferðar) fyrr en fingur fara að kreppast. Mér skilst að skurðlæknar mæli með aðgerð þegar kreppan hefur náð 30° eða ef sársauka verður vart í hnútum og strengjum . Árangur skurðagerðar er yfirleitt góður. 
Skurðagerð kemur þó ekki í veg fyrir að sjúkdómsins verði aftur vart. Skurðaðgerð sú er ég gekkst undir fólst í innlögn á sjúkrahús og svæfingu meðan á aðgerð stóð. Höndin var svo í nærri 2 vikur að jafna sig en nokkur örvefur myndaðist, sem gerði "nálarrofs"-meðferðina erfiðari síðar. 

"Ný aðferð" - Nálarrof
Þessi nýja meðferð við Dupuytren á rætur að rekja til franskra gigtarlækna við Lariboisiere-sjúkrahúsið í París allt aftur til 1970. Lermusiaux gaf út fyrstu skammtímaniðurstöður um árangur meðferðarinnar 1979. Smám saman þróaðist meðferðin til hins betra og hefur verið beitt , sem fyrsta úrræði á fyrstu þrjú stig sjúkdómsins af fjórum ( I-III) bæði á lófa og fingur. 1987 lagði Badois til, að meðferðin væri kölluð "needle fasciotomy" sem þýða mætti sem "nálarrof". Aðferðin hefur sætt 10 ára gagnrýni skurðlækna. Útgáfa greina með niðurstöðum úr rannsóknum á árangri meðferðinnar, annars vegar 1993 (123 hendur) og 1996 (992 hendur), sýndu hins vegar að meðferðin er mjög árangursrík og einföld, áhættulaus og veldur lágmarksóþægindum. Niðurstöður 5 ára rannsókna sýna, að afturkoma sjúkdómsins er sambærileg við skurðaðgerð, þótt greina megi að sjúkdómsins verði aftur vart örlítið fyrr en þegar skorið er. 
Engu að síður er auðveldara að framkvæma "nálarrof" aftur og aftur en að endurtaka skurðaðgerð. Þá má fullyrða að "nálarrof" er mun ódýrari aðgerð en skurðaðgerð. 
Meðferðin fer þannig fram að sjúklingurinn situr andspænis lækninum, sem byrjar á því að sótthreinsa hina sjúku hönd eða svæði. Því næst sprautar læknirinn staðdeyfilyfi (2% lidocane) í þann stað, sem meðhöndla skal. Með nálinni rífur hann síðan eða sargar hinn harða bandvef er veldur kreppunni og losar þannig um ófögnuðinn. Að því búnu réttir hann hinn bogna fingur varlega með handafli. Sjúklingurinn heyrir smell eða brak þegar bandvefurinn rofnar, finnur þegar hann losnar frá undirliggjandi sin og horfir á fingurinn réttast. Einu óþægindin felast í að nokkur sviði verður á meðan á deyfingunni í upphafi stendur. Að lokinni aðgerð, sem tekur um 15-20 mínútur hvor hönd (1-2 fingur lagaðir á hvorri), er höndin vafin umbúðum, sem skulu vera á í 1-2 sólarhringa og hendinni helst hlíft á meðan. Sjúklingurinn er hins vegar í fullu fjöri og getur fljótlega farið að beita hendinni aftur eðlilega. Sú var a.m.k mín reynsla í öllum fjórum tilvikum. Mín reynsla hefur og verið sú til þessa, að sjúkdómurinn hverfur ekki og bognun hefur hafist aftur að 3-4 árum liðnum eftir meðferð. Það gerðist líka eftir skurðaðgerðina. 

Lokaorð
Fyrir mitt leyti get ég mælt með aðferðinni og veit ekki betur en þeir Íslendingar, sem leitað hafa meðferðar hjá dr. Henri Lellouche og kollegum hans í Paris hafi fengið góðan bata. Margir hafa lýst áhuga á að fá hann til Íslands. Hann hefur sjálfur hug á að koma hingað. 
Þeir sem hug hafa á að kynna sér meira um Dupuytren og meðferðarúrræði geta fengið heilmiklar upplýsinga á Internetinu. Einfaldast er að fara inná www.google.com og slá þá inn leitarorðin: treatment of dupuytren disease. Þarna er að finna óhemju mikinn fróðleik um þetta efni. Jafnframt er þess vænst, að íslenskir gigtarlæknar og/eða heilbrigðisyfirvöld fari að taka upp frönsku aðferðina. Undirritaður veit að dr. Lellouche er tilbúinn til að vera þeim innan handar við það. Netfang hans er: This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it . Þess má að lokum geta að dr. Lellouche er ritari læknasamtaka um þessa læknismeðferð, en allmargir franskir gigtarlæknar beita þessari aðferð og hafa með sér sérstök samtök til að auka veg hennar.
Eftir Jón H. Karlsson 
Höfundur er framkvæmdastjóri.